Tanı Süreci Nasıl İşler?

Çocuğunuzda otizmle ilgili bir şüpheniz varsa, ilk aklınıza gelen soru genellikle şudur: "Şimdi ne yapmam gerekiyor?" Bu yazıda, randevu almaktan tanının konmasına kadar süreci adım adım anlatıyoruz; böylece önünüzdeki yolu biraz daha net görebilirsiniz.

İlk adım: çocuk ve ergen psikiyatristi

Otizm tanısını koyabilecek uzman, çocuk ve ergen psikiyatristidir; bazı süreçlerde çocuk nörolojisi uzmanları da değerlendirmeye dahil olabilir. Üniversite hastanelerinin ve eğitim ve araştırma hastanelerinin çoğunda, devlet hastanelerinin ise bir kısmında çocuk ve ergen ruh sağlığı bölümü bulunur; bulunduğunuz ilde yoksa en yakın ile yönlendirilebilirsiniz.

Randevu almanın en pratik yolu MHRS'dir (Merkezi Hekim Randevu Sistemi). MHRS'ye e-Devlet üzerinden, MHRS mobil uygulamasından ya da 182 çağrı merkezinden ulaşabilirsiniz. Randevu alırken "çocuk ve ergen psikiyatrisi" bölümünü seçmeniz yeterlidir; ayrı bir "otizm" listesi aramanıza gerek yoktur. Büyük şehirlerde bu bölümlere talep yoğun olabileceğinden, birden fazla hastanenin randevu seçeneklerine bakmanız işinizi kolaylaştırabilir.

Bazı aileler önce aile hekimine ya da çocuk doktoruna danışıyor; bu da makul bir ilk adımdır, çünkü doktorunuz gözlemlerinizi dinleyip sizi doğrudan uygun bölüme yönlendirebilir. Özel hastane ya da özel muayenehane yolunu tercih edenler de olabilir; bu durumda bekleme süresi kısalabilir, ancak masraflar sigortanıza göre değişir. Hangi yolu seçerseniz seçin, önemli olan sürecin başlamış olmasıdır.

Değerlendirmede neler olur?

İlk görüşmede doktor, çocuğunuzu doğrudan gözlemler: nasıl oynadığına, sizinle ve odadaki diğer kişilerle nasıl iletişim kurduğuna, seslere ve nesnelere nasıl tepki verdiğine bakar. Bunun yanında sizden ayrıntılı bir gelişim öyküsü alınır: bebeklikten bugüne dil, oyun, sosyal etkileşim ve motor becerilerdeki gelişim.

Bu aşamada standart değerlendirme ölçekleri de kullanılabilir; bunlar gözlemi ve aile beyanını daha sistemli hale getiren yapılandırılmış araçlardır. Kullanılan ölçek ve yöntemler hastaneden hastaneye, uzmandan uzmana değişebilir; bu normaldir ve tanının güvenilirliğini azaltmaz.

Randevuya giderken evde ve okulda/kreşte fark ettiğiniz davranışları önceden not almanız çok işe yarar. Varsa önceki doktor raporlarını, gelişim karnelerini veya öğretmen gözlemlerini de yanınızda götürün. Kısa bir video kaydı bile (örneğin çocuğunuzun oyun oynarken ya da isteğini ifade etmeye çalışırken çekilmiş birkaç dakikalık bir görüntü) doktorun gözleme dayalı değerlendirmesine katkı sağlayabilir.

Tanı tek seansta konmaz

Birçok aile tek bir muayenede kesin bir cevap bekler; oysa otizm tanısı genellikle birden fazla görüşme gerektirir. Doktor ilk görüşmeden sonra ek gözlem randevuları isteyebilir, sizi başka bir uzmana (örneğin dil ve konuşma terapistine ya da psikoloğa) yönlendirebilir ya da işitme değerlendirmesi gibi ek testler önerebilir.

Bu, bir şeylerin ters gittiği anlamına gelmez; tam tersine, dikkatli ve kapsamlı bir değerlendirmenin parçasıdır. Sürecin uzaması sabrınızı zorlayabilir, ama amaç çocuğunuza en doğru desteği en doğru şekilde sunmaktır.

Bu bekleme dönemi aileler için duygusal olarak da zorlayıcı olabilir; belirsizlik, kaygıyı artırabilir. Bu süreçte kendinize de şefkat göstermeniz önemlidir. Değerlendirme devam ederken çocuğunuzla vaktinizi her zamanki gibi sıcak ve keyifli geçirmeye devam edebilirsiniz; tanı beklemek, çocuğunuzla bağınızı ertelemek anlamına gelmez.

Tanıdan sonra ne olur?

Tanı konduktan sonra, çocuğunuzun hangi desteklere ihtiyaç duyduğunu belgelemek için genellikle ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) sürecine yönlendirilirsiniz. Bu raporu ÇÖZGER Raporu Nedir, Nasıl Alınır? yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

Eş zamanlı olarak RAM'a (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) başvurmanız da önerilir; RAM, çocuğunuzun eğitim ihtiyaçlarını değerlendirip destek eğitim yönlendirmesi yapan, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ücretsiz bir kurumdur. Bu süreci RAM ve Özel Eğitim Değerlendirmesi yazımızda anlatıyoruz.

Unutmayın: Tanı bir son değil, bir başlangıçtır. Randevu, bekleme, ek görüşme gibi adımlar yorucu gelebilir; ama her adım, çocuğunuzun ihtiyaç duyduğu desteğe biraz daha yaklaştığınız anlamına gelir.