Otizm Ne Kadar Yaygın?

"Bizim ailemizde mi böyle bir şey oldu?" diye düşünmüş olabilirsiniz. Rakamlara baktığınızda göreceksiniz ki yalnız değilsiniz; otizm, dünyada ve Türkiye'de sanıldığından çok daha fazla ailenin hayatında yer alıyor.

Güncel rakamlar

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin (CDC) çok sayıda bölgeden veri toplayan geniş çaplı izleme ağına göre, yaklaşık her 31 çocuktan 1'inde otizm spektrum tanısı görülüyor. "Yaklaşık" kelimesini bilerek kullanıyoruz: bu oran, veri toplanan bölgeye, yaşa ve kullanılan tarama yöntemine göre değişebiliyor. Uluslararası tahminler birbirinden oldukça farklı çıkabilir; örneğin Dünya Sağlık Örgütü, dünya genelinde yaklaşık her 100 çocuktan 1'inde otizm görüldüğünü tahmin ediyor. Bu farkın nedeni otizmin ülkeden ülkeye bu kadar değişmesi değil; ülkelerin kullandığı tarama ve vaka tespiti yöntemlerinin birbirinden farklı olmasıdır.

Bu sayı yıllar içinde yükseldi. Bunun nedenlerini merak ediyorsanız, "Otizmin Nedenleri" yazımızda bu artışın büyük ölçüde tanı ölçütlerinin genişlemesi ve farkındalığın artmasıyla açıklandığını ayrıntılı anlatıyoruz.

Bu rakamı ilk duyduğunuzda ürkütücü bulabilirsiniz. Ama şöyle düşünmek daha doğru olur: bu, otizmin aslında hep bu kadar yaygın olduğunu, ama uzun süre yeterince tanınmadığını gösteriyor. Bugün daha çok çocuk, ihtiyaç duyduğu desteğe daha erken ulaşabiliyor.

Türkiye'de durum

Türkiye'de, CDC'nin ADDM ağı gibi çok bölgeli düzenli bir izleme çalışması henüz bulunmuyor. Bu yüzden Türkiye'ye özgü kesin bir oran vermek yerine, uluslararası tahminlerin ülkemiz için de yol gösterici bir referans olduğunu söyleyebiliriz.

Yine de bazı işaretler var: Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel eğitim hizmetlerinden yararlanan otizmli çocuk sayısı, son yıllarda belirgin biçimde arttı. Bu, gerçek sayının arttığından çok, ailelerin ve okulların erken belirtileri fark etme, tanı alma ve resmi kayıt süreçlerine erişme konusunda daha bilinçli hale geldiğini gösteriyor. Türkiye'deki tanı ve resmi kayıt sürecini (çocuk psikiyatrisi başvurusu, ÇÖZGER raporu — ÇÖZGER: Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu, RAM değerlendirmesi — RAM: Rehberlik ve Araştırma Merkezi gibi adımları) Tanı Süreci bölümünde ayrıntılı anlatıyoruz.

Erkek ve kız çocuklarda görünüm

Otizm tanısı, kız çocuklara kıyasla erkek çocuklara belirgin biçimde daha sık konuyor. Ama bu farkın bir kısmının, gerçek bir farktan çok tanının gözden kaçmasından kaynaklandığı düşünülüyor.

Bunun bir nedeni "maskeleme"dir: bazı kız çocukları, sosyal ortamlarda "uyumlu" görünmek için otizme özgü davranışlarını bilinçli ya da bilinçsiz biçimde gizleme veya arkadaşlarını taklit etme eğilimi gösterebilir. Bu da öğretmenlerin ve doktorların belirtileri fark etmesini zorlaştırabiliyor. Sonuç olarak bazı kız çocukları ya geç tanı alıyor ya da hiç tanı alamıyor. Kızınızda otizme dair belirtiler görüyorsanız ama "çok sosyal görünüyor" diye tereddüt ediyorsanız, bu tereddüdü bir uzmanla paylaşmaya değer.

Maskeleme genellikle çok yorucudur. Dışarıdan "gayet iyi idare ediyor" görünen bir kız çocuğu, eve geldiğinde bütün gün topladığı yorgunluğu ağlama, öfke ya da içine kapanma olarak dışa vurabilir. Bu tepkiyi "huysuzluk" olarak değil, bütün gün harcanan çabanın bir sonucu olarak görmek, çocuğunuzu anlamanıza yardımcı olur.

Rakamlar bize ne söylüyor?

Bu rakamların asıl anlamı şudur: çocuğunuz yalnız değil, siz de yalnız değilsiniz. Otizm, nadir görülen, "bize özgü" bir durum değil; okulunuzda, mahallenizde, çevrenizde pek çok ailenin de içinden geçtiği bir yolculuk. Artan farkındalık sayesinde bugün, birkaç yıl öncesine göre çok daha fazla bilgiye, hizmete ve destek ağına ulaşabiliyorsunuz.

Bu kadar çok ailenin benzer bir yolda olması, aslında iyi bir haber de taşıyor: veli toplulukları büyüyor, okullarda deneyim birikiyor, uzmanların sayısı artıyor. Yalnız hissettiğiniz bir anda, aynı yoldan geçmiş binlerce ailenin de var olduğunu hatırlamak size iyi gelebilir.

Unutmayın: Rakamlar size istatistik verir, ama çocuğunuzun hikâyesini yazmaz. Yaygınlık oranı ne olursa olsun, önemli olan sizin çocuğunuzun kendi hızında, kendi yolunda ilerlemesi.