Yaşa Göre Erken Belirtiler

Belki çocuğunuzda "bir şeyler farklı" hissettiniz ama neye bakmanız gerektiğini bilmiyorsunuz. Bu liste, size neyi gözlemleyeceğinizi göstermek için var; kaygılanmanız için değil. Her belirti, her çocukta görülmez; burada olanlar yalnızca sık karşılaşılan örnekler.

Her çocuk kendi hızında gelişir; bu yüzden aşağıdaki maddelerden birkaçını çocuğunuzda görmeniz normaldir ve tek başına bir anlam taşımaz. Burada önemli olan tek bir davranış değil, birkaç alanda birlikte ve zaman içinde tekrarlayan bir örüntüdür.

12-24 ay

Bu yaşta genellikle şu farklılıklar dikkat çeker:

• İsmine seslenildiğinde tutarlı biçimde tepki vermeme.
• Sınırlı ortak dikkat (ortak dikkat: bir nesneye ilginizi çekmek için parmağıyla işaret etme, sizinle birlikte aynı şeye bakma gibi paylaşılan ilgi anları). Örneğin gökyüzündeki uçağı size göstermek için parmağını kaldırmama.
• Göz temasının sınırlı ya da kısa süreli olması.
• Alkışlama, el sallama gibi basit hareketleri taklit etmede gecikme.
• Oyuncaklarla alışılmadık biçimde ilgilenme; örneğin arabayı sürmek yerine tekerleğini uzun süre döndürme.
• Bebeklikte beklenen gülümseme ve seslenmelere karşılık vermede azalma.

2-4 yaş

Bu dönemde aileler genellikle dil ve oyun alanında farklılık fark eder:

• Konuşmanın beklenenden geç başlaması ya da bir süre sonra edinilen kelimelerin kaybolması.
• Ekolali (ekolali: duyduğu kelime veya cümleleri, anlamını değiştirmeden ya da bağlama uydurmadan olduğu gibi tekrar etme). Örneğin bir reklam cümlesini defalarca aynen tekrarlama.
• Hayali ve sembolik oyunun (bebeği besler gibi yapma, oyuncak telefonla konuşma gibi) sınırlı olması.
• Günlük rutindeki küçük değişikliklere (farklı bir yoldan eve gitme, eşyanın yerinin değişmesi gibi) güçlü ve uzun süreli tepki verme.
• Elleri çırpma, parmak ucunda yürüme, sallanma gibi tekrarlayan hareketler.
• Duyusal farklılıklar (duyusal farklılıklar: ses, dokunuş, ışık veya koku gibi uyaranlara beklenenden çok daha güçlü ya da çok daha az tepki verme). Örneğin belirli bir kumaşa dokunmaktan kaçınma ya da yüksek seslerde kulaklarını kapatma.

4 yaş ve üzeri

Okul öncesi ve okul çağına yaklaşırken belirtiler daha çok sosyal alanda görünür hale gelir:

• Yaşıtlarıyla ortak oyun kurmada ve arkadaşlık geliştirmede zorluk.
• Konuşabilse bile, karşılıklı bir sohbeti sürdürmekte veya sırasını beklemekte güçlük çekme.
• Belirli bir konuya (dinozorlar, trenler, sayılar gibi) yoğun ve uzun süreli ilgi duyma.
• Kurallara, sıraya ve alışılmış düzene aşırı bağlılık; küçük değişikliklerde huzursuzluk.
• Duygularını yüz ifadesi veya ses tonuyla ifade etmede ya da başkalarının duygularını okumada farklılık.

Belirti görmek tanı değildir

Bu listedeki bir ya da birkaç maddeyi çocuğunuzda görmeniz, otizm tanısı konacağı anlamına gelmez. Çoğu çocuk, gelişiminin bir döneminde bu davranışlardan bazılarını gösterebilir. Tanı, yalnızca bu alanların uzman bir değerlendirmesiyle, birlikte ve belirli bir yoğunlukta bulunduğunda konur.

Yine de gözlemleriniz değerlidir. Fark ettiğiniz davranışları, ne zaman ve hangi ortamda gördüğünüzü kısaca not almanız, ileride bir uzmanla görüştüğünüzde çok işinize yarar. Ne Zaman Uzmana Başvurmalı? yazımızda, bu notları nasıl tutacağınızı ve randevuya nasıl hazırlanacağınızı anlatıyoruz.

Bu listeyi bir kontrol listesi gibi kullanabilirsiniz: her madde için "hiç görmedim", "bazen görüyorum" ya da "sık sık görüyorum" diye kendinize sorun. Birkaç alanda "sık sık" cevabı veriyorsanız, bu gözleminizi bir uzmanla paylaşmanın tam zamanı. Bu maddeleri işaretleyebileceğiniz etkileşimli bir liste için Erken Belirti Kontrol Listesi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Unutmayın: Erken fark etmek, erken destek almak demektir; erken destek de çocuğunuzun gelişimine büyük katkı sağlar. Bu listeyi bir suçlama değil, bir başlangıç noktası olarak görün.